Golf na Księżycu – uderzenie Alana Sheparda z Apollo 14

Alan Shepard uderzył dwie piłki golfowe na Księżycu 6 lutego 1971 roku. Powiedział wtedy, że druga poleciała „mile i mile", ale analiza z 2021 roku wykazała 40 jardów.

To najbardziej znane uderzenie golfowe w historii, choć nie padło w żadnym turnieju. Przez pół wieku nikt nie wiedział, jak daleko poleciała piłka. Odpowiedź okazała się znacznie skromniejsza od legendy.

Co się wydarzyło

Alan Shepard był dowódcą misji Apollo 14, trwającej od 31 stycznia do 9 lutego 1971 roku. Był piątym człowiekiem, który stanął na Księżycu.

Pod koniec ostatniego spaceru po powierzchni stanął przed kamerą telewizyjną z improwizowanym kijem i dwiema piłkami. Było to 6 lutego 1971 roku.

Jak powstał kij

Shepard nie mógł zabrać zwykłego kija golfowego. Każdy kilogram ładunku był ściśle rozliczany.

Rozwiązanie było eleganckie technicznie. Narzędzie i tak leciało na Księżyc, więc dodatkową masę stanowiła wyłącznie sama główka.

Czy NASA o tym wiedziała

Tu relacje się rozchodzą i warto to powiedzieć wprost.

Część źródeł podaje, że Shepard przemycił główkę i piłki bez wiedzy NASA. Inne wskazują, że uzyskał zgodę dyrektora ośrodka Boba Gilrutha. Powołują się na jego własną relację z wywiadu dla archiwum historii mówionej NASA z 1998 roku.

Według tej drugiej wersji Gilruth początkowo odmówił. Shepard miał go przekonać, wyjaśniając konstrukcję kija i obiecując, że uderzy dopiero po zakończeniu wszystkich zadań misji.

Kontekst wyjaśnia ostrożność agencji. Apollo 14 startowało bezpośrednio po nieudanej misji Apollo 13, więc atmosfera nie sprzyjała żartom.

Przebieg uderzenia

1. Kilka próbnych zamachów — poruszyły głównie regolit, czyli pył księżycowy.
2. Pierwsza piłka — Shepard przyznał, że ją zshankował; wpadła do pobliskiego krateru.
3. Krok do przodu — ślady butów pokazują, że zmienił pozycję przed drugą próbą.
4. Druga piłka — czysty kontakt, piłka wyleciała poza kadr kamery.
5. Komentarz — „Miles and miles and miles".

Uderzał jedną ręką. Sztywny skafander uniemożliwiał pełny zamach obiema rękami, ograniczając ruchomość ramion i tułowia.

Warto docenić okoliczności. To był w praktyce jednoręczny recovery shot z pyłu, w ciężkim skafandrze i przy jednej szóstej ziemskiej grawitacji.

Legenda o „milach i milach"

Zdanie wypowiedziane na wizji stało się częścią golfowego folkloru. Nikt nie traktował go dosłownie, ale przez dekady brakowało konkretnej liczby.

Shepard sam przyznawał, że przesadził. Rozbieżność między jego szacunkiem a pomiarem pozostaje jednak znaczna.

Jak rozwiązano zagadkę

Odpowiedź przyniosła praca specjalisty od obrazowania Andy'ego Saundersa, opublikowana w 2021 roku, w pięćdziesiątą rocznicę misji.

1. Obróbka oryginalnych klisz — wysokiej rozdzielczości skany filmu z misji.
2. Odnalezienie piłek — na powierzchni niemal wszystko przypomina drobne kamienie.
3. Identyfikacja śladów — odnaleziono odciski butów Sheparda i jego divoty.
4. Nałożenie na zdjęcia orbitalne — z sondy Lunar Reconnaissance Orbiter z 2009 roku.
5. Pomiar — porównanie skali dało konkretne odległości.

Metoda zadziałała dzięki jednej właściwości Księżyca: braku atmosfery. Nie ma tam wiatru ani erozji, więc scena po czterdziestu latach wyglądała identycznie. Ślady butów z 1971 roku pasowały do zdjęć orbitalnych co do centymetra.

Dlaczego piłka nie poleciała dalej

Warunki na Księżycu teoretycznie sprzyjają golfowi. Grawitacja stanowi jedną szóstą ziemskiej, a brak atmosfery eliminuje opór powietrza.

Shepard sam to wyliczał. Przy tej samej prędkości główki piłka powinna lecieć sześć razy dalej. I sześć razy dłużej pozostawać w locie.

Fizyka Księżyca rzeczywiście wydłużyłaby lot. Problem w tym, że prędkość główki była wielokrotnie niższa niż przy normalnym uderzeniu.

Co zostało po tym uderzeniu

• Obie piłki nadal leżą na powierzchni Księżyca w rejonie Fra Mauro.
• Improwizowany kij trafił do muzeum USGA.
• Wydarzenie pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych momentów programu Apollo.
• Analiza Saundersa dostarczyła pierwszych zweryfikowanych danych po pięćdziesięciu latach.

Zapytany o to uderzenie podczas przesłuchania w Kongresie, Shepard odpowiedział żartem: zrobił to z patriotyzmu i troski o bezpieczeństwo narodowe.

Najczęstsze pytania

Zobacz też historię golfa oraz statystyki hole in one.

Share Post Share