Historia golfa – od zakazu w 1457 roku do współczesności
Golf w obecnej formie ukształtował się w Szkocji. Pierwszy zapis o nim to zakaz gry z 1457 roku, wydany przez króla Jakuba II.
W skrócie
- 1457 — Jakub II zakazuje golfa, bo odciąga od ćwiczeń łuczniczych.
- 1744 — Gentlemen Golfers of Leith spisują pierwsze 13 reguł.
- 1754 — powstaje Society of St Andrews Golfers, późniejszy R&A.
- 1764 — St Andrews skraca pole z 22 do 18 dołków.
- 1860 — pierwszy The Open Championship w Prestwick.
Historia golfa zaczyna się nietypowo, bo od zakazu. Przez kolejne pięćset lat gra zmieniła się z lokalnej rozrywki w dyscyplinę olimpijską. Ten tekst porządkuje daty i wskazuje, gdzie źródła się różnią.
Początki w Szkocji
Gry polegające na uderzaniu piłki kijem znano w Europie od dawna. Golf w formie, którą dziś rozpoznajemy, ukształtował się jednak we wschodniej Szkocji.
Decydujące okazało się ukształtowanie terenu. Nadmorskie pasy wydmowe, czyli links, nadawały się do gry bez żadnych prac ziemnych.
Zakaz z 1457 roku
Najstarszy zachowany zapis o golfie to dokument zakazujący gry. Wydał go król Jakub II Szkocki.
Powód był militarny. Golf odciągał mężczyzn od ćwiczeń w łucznictwie, które stanowiło podstawę obronności kraju. Paradoksalnie właśnie dzięki temu zakazowi mamy najstarszy pisany dowód, że w golfa grano.
Zakaz był w praktyce ignorowany. Powtarzano go w kolejnych latach, co samo w sobie świadczy o jego nieskuteczności.
Królewscy gracze
Około 1502 roku sytuacja odwróciła się całkowicie. Golfem zainteresował się sam dwór.
| Data | Wydarzenie |
|---|---|
| ok. 1502 | Jakub IV zaczyna grać — pierwszy królewski golfista |
| 1504 | Zapis o grze Jakuba IV w St Andrews |
| 1552 | Pierwsza wzmianka o golfie w St Andrews |
| 1567 | Maria Stuart krytykowana za grę wkrótce po śmierci męża |
| 1618 | Jakub VI potwierdza prawo do gry w niedziele |
Wzmianka z 1567 roku ma szczególne znaczenie. To pierwszy znany zapis o kobiecie grającej w golfa, dlatego Marię Stuart nazywa się czasem matką golfa.
Pierwsze reguły z 1744 roku
Przez stulecia grano według lokalnych zwyczajów. Przełom nastąpił w Edynburgu.
7 marca 1744 roku rada miejska przekazała klubowi Gentlemen Golfers at Leith srebrny kij jako nagrodę. Postawiła jednak warunek: gracze mieli spisać regulamin zawodów.
- Powstało trzynaście artykułów regulujących przebieg gry.
- John Rattray wygrał pierwsze zawody o srebrny kij.
- Został kapitanem i jedynym sygnatariuszem dokumentu.
- Klub przekształcił się później w Honourable Company of Edinburgh Golfers.
Trzynaście artykułów brzmi dziś zaskakująco znajomo. Regulowały między innymi teeowanie piłki, postępowanie przy wodzie i karę za dwukrotne uderzenie piłki jednym zamachem.
Zaginione i odnalezione reguły
Losy oryginalnego dokumentu to osobna historia. Przez dwa stulecia uchodził za zaginiony.
Odnalazł go dopiero w 1937 roku C.B. Clapcott, na dwóch stronach z tyłu księgi protokołów klubu. Znajdowały się tam trzynaście artykułów i podpis Rattraya.
Sam Rattray miał burzliwe losy. Jako lekarz osobisty Karola Edwarda Stuarta trafił do więzienia po bitwie pod Culloden w 1746 roku. Życie uratowało mu wstawiennictwo Duncana Forbesa, najwyższego rangą sędziego Szkocji i jego partnera do gry.
St Andrews przejmuje pałeczkę
W 1754 roku powstało Society of St Andrews Golfers. Klub przyjął reguły z Leith, wprowadzając drobną zmianę w piątym artykule.
| Rok | Wydarzenie |
|---|---|
| 1754 | Powstaje Society of St Andrews Golfers |
| 1759 | Pierwsza wzmianka o stroke play — wcześniej grano wyłącznie match play |
| 1764 | Skrócenie pola z 22 do 18 dołków |
| 1834 | Wilhelm IV nadaje tytuł Royal & Ancient |
Data 1759 bywa pomijana, a jest istotna. Do tego czasu golf był grą wyłącznie o dołki, czyli match play.
Skąd wzięło się 18 dołków
Liczba dołków nie wynika z żadnej zasady. To efekt jednej lokalnej decyzji.
Wcześniej pola miały dowolną liczbę dołków. Leith Links miało pięć, Prestwick dwanaście, a Montrose dwadzieścia pięć.
W 1764 roku St Andrews połączyło cztery pierwsze dołki w dwa. Pole skróciło się z dwudziestu dwóch do osiemnastu.
Wraz z rosnącym prestiżem St Andrews inne kluby zaczęły kopiować ten układ. Standard osiemnastu dołków to więc nie decyzja żadnej federacji, tylko efekt naśladownictwa najbardziej wpływowego klubu.
Ewolucja sprzętu
| Okres | Rodzaj piłki | Konstrukcja |
|---|---|---|
| Do XVII w. | Hairy | Zszywana skóra wypełniona sierścią krowią |
| Od 1618 | Featherie | Skóra ciasno wypełniona pierzem |
| Połowa XIX w. | Guttie | Gutaperka, tańsza w produkcji |
| Przełom XIX i XX w. | Haskell | Rdzeń owinięty gumową nicią |
| Współcześnie | Wielowarstwowa | Rdzeń polimerowy i powłoka uretanowa |
Każda zmiana konstrukcji zmieniała grę. Featherie była droga i nietrwała, więc guttie realnie otworzyła golfa dla szerszej publiczności.
Więcej o współczesnej konstrukcji znajdziesz w tekście o piłkach golfowych.
Ekspansja poza Szkocję
Golf rozprzestrzenił się wraz z brytyjskimi wpływami. Szkoccy żołnierze, kupcy i emigranci zabierali go ze sobą.
- 1860 — pierwszy The Open Championship w Prestwick.
- Koniec XIX w. — powstają kluby w Ameryce Północnej i Europie kontynentalnej.
- 1894 — powstaje USGA w Stanach Zjednoczonych.
- 1916 — powstaje PGA of America i PGA Championship.
- 1934 — pierwsza edycja The Masters.
Droga do współczesności
XX wiek przyniósł profesjonalizację i globalny zasięg. Kluczowe okazały się transmisje telewizyjne.
| Okres | Zmiana |
|---|---|
| Lata 50. i 60. | Telewizja czyni z golfa sport widowiskowy |
| 1968 | Powstaje PGA Tour jako odrębna organizacja |
| Lata 90. i 2000. | Globalny wzrost popularności i pul nagród |
| 2016 | Powrót golfa do programu igrzysk olimpijskich |
Reguły ujednolicono w skali świata w 1952 roku. Od tego czasu R&A i USGA wydają wspólny zbiór przepisów, opisany w tekście o zasadach golfa.
Najczęstsze pytania
Kiedy powstał golf?
W XV-wiecznej Szkocji. Najstarszy zapis to akt z 1457 roku zakazujący gry.
Dlaczego zakazano golfa?
Bo odciągał mężczyzn od ćwiczeń łuczniczych. Zakaz ignorowano, a około 1502 roku sam Jakub IV zaczął grać.
Kto spisał pierwsze reguły?
Gentlemen Golfers of Leith w 1744 roku. Trzynaście artykułów podpisał John Rattray, kapitan klubu.
Dlaczego pole ma 18 dołków?
Bo w 1764 roku St Andrews skróciło swoje pole z 22 do 18. Prestiż klubu uczynił z tego standard.
Kiedy rozegrano pierwszy turniej?
Zawody o srebrny kij w Leith w 1744. Pierwszym turniejem najwyższej rangi był The Open z 1860 roku.
Zobacz też historię The Open oraz golfa na Księżycu.